ਲੋਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਈ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਚਾਨਕ ਐਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ, ਪੂਰਾ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਰਜੋਤ ਦੀ—ਜਿਸ ਲਈ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਲ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ।
ਲੋਹੜੀ: ਰੀਤ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤਿਲ, ਰੇਵੜੀਆਂ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੰਡਣਾ, ਲੋਕਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਦੁਆਵਾਂ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਪੁੱਤ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਹੜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਪੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਆਸਾਂ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਮ ਛਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਰਜੋਤ: ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਚਿਰਾਗ
ਹਰਜੋਤ ਸਿਰਫ਼ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਜਿਸ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਘਰ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਗੇ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼, ਸੁਭਾਉ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ।
ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਧ ਦੇ ਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਪਿਉ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਸਜਾਏ ਸਨ। ਹਰਜੋਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸੀ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਦਿਨ: ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰ ਤੱਕ
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਬੱਚੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰਜੋਤ ਵੀ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸੀ।
ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣਾ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪਤੰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ—ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਕਠੋਰ ਮੋੜ ਲਿਆ।
ਛੱਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਤੰਗ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼
ਹਰਜੋਤ ਦੀ ਪਤੰਗ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਛੱਤ ’ਤੇ ਜਾ ਫਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮ ਸੋਚ—“ਪਤੰਗ ਤਾਂ ਲੈ ਆਈਏ”—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਫੈਸਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹਰਜੋਤ ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਿਲ ਵਾਲੀ ਛੱਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਪਤੰਗ ਦੀ ਡੋਰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਪੈਰ ਫਿਸਲ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਹ ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਿਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਪਤੰਗ ਦੀ ਡੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਟੁੱਟ ਗਈ
ਜਿਸ ਪਤੰਗ ਦੀ ਡੋਰ ਫੜਨ ਲਈ ਉਹ ਉੱਪਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਡੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਲੋਕ ਦੌੜੇ। ਘਰ ਵਾਲੇ ਆਏ। ਪਰ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ—ਜਿੱਥੇ ਸੁਪਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹਰਜੋਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਦਰਦ: ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ
ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਮਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਦਰਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਮਾਂ-ਬਾਪ ਲਈ ਪੁੱਤ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਉਮੀਦ, ਸਹਾਰਾ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਛਿਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸੁੰਨੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਤਮ: ਤੁੰਗਾਂ ਪਿੰਡ ਰੋ ਪਿਆ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਤੁੰਗਾਂ ਪਿੰਡ ਰੋਇਆ। ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਛਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ—“ਰੱਬਾ, ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?”
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਮਾਤਮ ਦੀ ਅੱਗ ਬਣ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਿਨ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਸੀ।
ਰੱਬ ਨੂੰ ਉਲਾਂਭਾ: “ਜੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਮਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼”
ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ’ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਅਰਦਾਸ ਸੀ:
“ਰੱਬਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਕਰ। ਹੱਥੀਂ ਪਾਲ ਕੇ ਤੋਰਨੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਨੇ।”
ਮਾਂ-ਪਿਉ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੜਫ਼-ਤੜਫ਼ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਤੋੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
